Janusz Zemke, b. wiceminister MON i b. parlamentarzysta lewicy, członek Kujawsko-Pomorskiej RW Nowej Lewicy rozmawiał z redaktorem Przemysławem Szubartowiczem w Polsat News Polityka na temat skutków weta prezydenta K. Nawrockiego dla wykorzystania środków z europejskiego programu SAFE.
Wyjaśniał, dlaczego po wecie prezydenta RP do ustawy wdrożeniowej programu SAFE trzeba przepracowywać projekty i zrezygnować z części środków unijnych. W ustawie, którą zawetował prezydent przewidziano bowiem utworzenie specjalnego funduszu, na który miałyby wpływać pieniądze z Unii, ponadto była zagwarantowana możliwość finansowania z niego nie tylko armii, ale także służb, jak Policja, Straż Graniczna, infrastruktura, SOP. Wobec weta środki unijne z SAFE, zamiast do specjalnego prostszego funduszu, muszą być przekierowane do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, w ramach BGK, utworzonego w kwietniu 2022 r., ale którego mechanizm pozwala finansować wydatki tylko na wojsko. Zatem wydatki 25 mld zł przewidziane dla potrzeb wyposażenia służb nie mogą być finansowane z tego funduszu.
SAFE to program pożyczek zaciągniętych przez Unię Europejską i określający równe warunki dla każdego uczestnika. Prace nad nim rozpoczęły się w maju ubiegłego roku i określono rok na zawieranie umów ze swoimi kontrahentami w danym kraju. Po maju mają być zawierane kontrakty, przy których producentów będzie więcej w ramach europejskiego rynku. Zaczął się wyścig z czasem. W związku z tym liczni specjaliści MON, agencje uzbrojenia, Polska Grupa Zbrojeniowa (która jest beneficjentem połowy ofert) pracują obecnie nad zmianami już gotowych projektów umów i kontraktów (a to nie jest jedna strona umowy. Oznacza to zmiany parametrów technicznych, prawnych, finansowych, kar umownych i setek stron dokumentów). Stąd przedłużanie procesu decyzyjnego prezydenta i obecnie opracowywanie innych wersji skraca nam czas na wydanie pieniędzy do maja 2026 na kontrakty z polskimi firmami. Dobrze opracowana już Tarcza Wschód też musi być inaczej przystosowana do finansowania, bo w jej ramach był przewidziany udział finansowania innych służb, np. Starzy Granicznej.
– Nie uważam za realne odrzucenie weta prezydenta, bo siły prawicowe uczyniły z programu SAFE swoisty sposób atakowania rządu, więc nie będzie większości w Sejmie – mówił J. Zemke. Argumenty strony rządowej były prawdziwe, natomiast rozpowszechniano wiele nieprawdziwych, absurdalnych informacji, np. o wielkich korzyściach z SAFE dla przemysłu Niemiec, a tymczasem w Niemczech kupimy tylko pewne elementy uzbrojenia, łącznie za 0,37 proc. kredytu. Przecież okręty podwodne kupujemy w Szwecji, fregaty w Wielkiej Brytanii, samoloty w USA, czołgi w Korei Płd. i USA, to co na wielką skalę mielibyśmy kupować w przemyśle niemieckim?
Problemem będzie ustalenie kto miałby spłacać odsetki od kredytu. W zawetowanej ustawie miały one nie obciążać budżetu MON, a być spłacane przez Ministra Finansów. Teraz też się nad tym pracuje.
Klub Parlamentarny PSL poprawił niekonstytucyjne zapisy projektu ustawy o SAFE 0% (opracowanego przez prezydenta RP i prezesa NBP) i przedłoży jako poselski do laski marszałkowskiej. Jeżeli będzie zysk w NBP, to i tak jego 95 proc. powinno wpływać do budżetu państwa, a rząd ma decydować na co go przeznaczy. W projekcie PSL wskazano, że zysk ma być przeznaczony na wojsko i właśnie służby. Usunięto zapis uprawniający Prezydenta RP do decydowania o wykorzystaniu środków z NBP, jako elementu blokującego. Prezydent nie ma takich uprawnień konstytucyjnych. Przypisane są one rządowi. – Uważam, że mówiąc o prezydencie „zwierzchnik sił zbrojnych”, należy dalej dodawać: „W czasie pokoju Prezydent sprawuje zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej” (Art.134 ust.2) – wyjaśniał J. Zemke.
– Mówiłem również o skrywanym kredycie zaciągniętym w Korei Płd., o którym dowiedzieliśmy się, kiedy koreański parlament zmieniał własne prawo, by usankcjonować udzielenie dużego kredytu jednemu państwu – Polsce. Spłacanie tego kredytu buduje koreańską gospodarkę, kredyt unijny będzie budował polski przemysł.
Zmienia się styl prowadzenia wojny. Jest takie powiedzenie, że państwa zbroją się na wojnę, która była. Polska jednak ma dobrze opracowany pod nowy styl walki system antydronowy SAN, który ma kosztować 15 mld zł z pożyczki SAFE. Brakuje mi jednak dyskusji o zasadności pewnych zakupów uzbrojenia. Np. dlaczego kupujemy akurat 96 sztuk śmigłowców Apache? O rodzajach zakupów i ich urealnieniu powinni decydować specjaliści z wojska, ale politycy winni np. wybierać, z jakimi sojusznikami chcemy współpracować choćby w obronie Bałtyku. Są dwa obszary rozwoju uzbrojenia – kupowanie gotowego sprzętu oraz rozbudowa własnych zdolności produkcyjnych na rzecz armii. Temu drugiemu wciąż poświęcamy za mało uwagi – uważa J. Zemke.
Opr. nim, 25 marca 2026 r.